Artykuły, Porozmawiajmy o...

Porozmawiajmy o traumie

Trauma

Czym jest trauma?

Trauma jest indywidualną i unikalną dla każdego człowieka konsekwencją somatyczną lub psychiczną, powstałą na wskutek pojedynczego lub też powtarzającego się zdarzenia, niosącego za sobą możliwość śmierci lub wręcz będącego otarciem się o nią. W ujęciu potocznym jest urazem psychicznym, który wywołał czynnik silnie stresujący, mogący nieść za sobą ryzyko utraty życia lub zdrowia. Możliwe jest doświadczenie jej w dwóch wymiarach: somatycznym, czyli fizycznym, oraz psychicznym. Zdarzeniem traumatyzującym może być wypadek samochodowy, utrata dziecka, śmierć bliskiej osoby, molestowanie seksualne w przeszłości bądź doświadczenie krzywdy fizycznej ze strony drugiego człowieka, a nawet długa choroba. Prawie każde silnie zagrażające wydarzenie może stać się źródłem traumy. Dzieje się tak z uwagi na to, iż czynnikiem poprzedzającym jej wystąpienie jest silny stres. Traumę mogą wywołać wydarzenia, które z punktu widzenia obserwatora nie są traumatyzujące. Z uwagi na różnorodność ludzi i ich zasobów, to samo wydarzenie dla jednej osoby może być traumatyczne, dla drugiej zaś nie będzie na tyle silnym przeżyciem, aby wywołać głębokie psychiczne poruszenie. Jednak o tym, czy ono nastąpi, decyduje stan psychiki oraz zasoby wewnętrzne, które tworzą predyspozycje do radzenia sobie z trudnymi doświadczeniami. Dlatego też reakcja na traumę może mieć dwa oblicza: pozytywne i negatywne. Zawsze jednak organizm osoby, która doświadczyła głębokiego stresu, próbuje uporać się z niewygodną psychicznie sytuacją – mniej lub bardziej skutecznie. Pozytywne oblicze traumy wiąże się z pojęciem Wzrostu potraumatycznego, jest to doświadczenie pozytywnej zmiany, która zdarza się w wyniku walki z krzyzysem życiowym (Tedeschi i Calhoun, 1996), może przejawiać się w przez zmianę postawy osoby, która doświadczyła traumy względem np. zwiększenia szacunku do życia, relacji interpersonalnych, otwarcia się na nowe możliwości i zmiany priorytetów. Trauma może poważnie zmienić wewnętrzny i zewnętrzny krajobraz życia człowieka. Może stracić on poczucie zaufania do innych; będzie czuł się bezsilny i nieustannie zagrożony, a w niektórych przypadkach może zaktywizować się psychoza. Tak radykalna zmiana potrafi przełożyć się na wszystkie dotychczasowe aspekty życia człowieka. A doświadczenie jej, prowadzi do różnego rodzaju zaburzeń na tle emocjonalno-poznawczym i przez to właśnie trauma współwystępuje ze stresem, lękiem i depresją. Zaczyna przeważać poczucie straty, odczuwanie bólu, zakłopotania, frustracja czy obniżenie funkcjonowania w zakresie poznawczym min. koncentracji i pamięci. Przynosi to dodatkowy dyskomfort psychiczny, który utrudnia funkcjonowanie i odnalezienie się w codziennym życiu.

Jeśli osoba nie uzyska pomocy psychologicznej doświadczenie traumy może prowadzić do konsekwencji przejawiającej się pod dwoma postaciami, różniącymi się od siebie rodzajem kontaktu z sytuacją stresową. Jedną z nich jest PTSD, drugą mniej znaną STSD czyli wtórny zespół stresu pourazowego. PTSD jest wśród zaburzeń psychicznych taką jednostką chorobową, która wymaga określenia zewnętrznego czynnika, z którym osoba zderzyła się bezpośrednio i wywołał on rozwój choroby najpóźniej do 6 miesięcy. Zazwyczaj rozwija się bezpośrednio po jego pojawieniu. Tym czynnikiem zwykle jest zdarzenie, które spowodowało otarcie się o śmierć. Do objawów PTSD według ICD-10, klasyfikacji, którą posługują się kraje europejskie należą:

  • powtarzające się natrętne wspomnienia (reminescencje) dotyczące urazu
  • uporczywe poczucie odrętwienia i otępienia emocjonalnego
  • odizolowanie się od innych ludzi, niereagowanie na otoczenie
  • anhedonia (brak lub utrata zdolności przeżywania przyjemności) i unikanie miejsc, które mogłyby przypominać sytuację, w której doszło do urazu
  • zwiększona drażliwość na bodźce zarówno dźwiękowe jak i wzrokowe
  • bezsenność
  • lęki i depresja
  • nadużycie alkoholu, leków

Symptomy te mogą zmieniać się w czasie oraz występować ze sobą w różnej konfiguracji. Niektóre czynniki osobowościowe lub przebyte choroby mogą zaostrzyć objawy stresu pourazowego lub odwrotnie – przyczynić się do obniżenia wrażliwości na sytuacje kryzysowe.

STSD, w odróżnieniu od PTSD, nie wymaga bezpośredniego doświadczenia sytuacji o silnej negatywnej konotacji emocjonalnej. Do wystąpienia STSD wystarczy bycie świadkiem trudnych wydarzeń. Na STSD szczególnie narażeni są ratownicy medyczni, strażacy, policjanci, pielęgniarki.

Jak ją leczyć?

Leczenie traumy opiera się zarówno na wizytach u psychiatry, skoncentrowanych na leczeniu farmakologicznym w celu złagodzenia objawów lękowych, jak i wizyt u psychoterapeuty ukierunkowanych na indywidualną terapię. Wobec osób, które doświadczyły traumy, stosowana jest interwencja kryzysowa, która jest metodą systemowego, interdyscyplinarnego i wielowątkowego oddziaływania na osobę, która dostarcza wszechstronnej pomocy i wsparcia psychicznego. Jej celem jest doprowadzenie do odzyskania przez osobę zdolności do samodzielnego zażegnania sytuacji kryzysowej poprzez przywrócenie lub nabycie nowych umiejętności.

Jedną z najskuteczniejszych form psychoterapii traumy jest psychoterapia poznawczo-behawioralna oraz EMDR. EMDR jest skuteczną pomocą polegającej na połączeniu interwencji terapeutycznej z ruchami gałek ocznych lub inną dwustronną stymulacją aktywizującą mózgowy system przetwarzania informacji; przetwarzania sieci pamięciowych traumy oraz sieci obszaru pamięci jawnej. Formą pomocy jest również terapia SE (Somatic experience) skoncentrowana na integracji interwencji na wszystkich poziomach funkcjonowania naszego mózgu: kognitywnym, emocjonalnym i instynktownym. Stworzone są również specjalne programy, przeznaczone do terapii tego zaburzenia. Jednym z nich jest TRAKT [http://www.wypadki-drogowe.pl] skierowany do osób, które doświadczyły wypadku samochodowego.

Więcej o EMDR:

https://portal.abczdrowie.pl/emdr-w-pracy-z-traumami-i-zaburzeniami-stresu-pourazowego#czym-jest-emdr

Więcej o SE (Somatic Experience):

http://terapiatraumy.pl/#sthash.11S2iriu.dpbs

Bibliografia:

  1. Lis-Turlejska „Traumatyczne zdarzenia i ich skutki psychiczne”
  2. M.Orwid „Trauma”
  3. K.Popielski, P.Mamcarz „Trauma egzystencjalna a wartości” 

Autor: Emilia Brodzik