Artykuły, Porozmawiajmy o...

Porozmawiajmy o schizofrenii

Schizofrenia

Osoby chorujące na schizofrenię są wyjątkowo narażone na stereotypizację i stygmatyzację. Nieraz postrzegane  są  jako nie panujące nad swoim zachowaniem, nieświadome tego co robią czy  mające rozdwojenie jaźni. Sprawa jest jednak o wiele bardziej złożona, a ulegając stereotypom odbieramy osobom chorym zrozumienie i akceptację, bardzo ważne czynniki terapeutyczne, które mogłyby pomóc im w walce z chorobą. Wykluczenie i niezrozumienie nie tylko odbierają możliwość lepszego funkcjonowania, ale również prowadzą do samostygmatyzowania się osób chorych poprzez wycofywanie się z kontaktów międzyludzkich w obawie przed odrzuceniem.

Osoby chore na schizofrenię często pracują i osiągają sukcesy w pracy, mają rodziny i dobrze funkcjonują społeczne. Jednak społeczeństwo nie posiadające informacji na temat przebiegu i charakteru tej choroby wyobraża sobie, że życie prywatne i zawodowe schizofrenika w ogóle nie istnieje, z uwagi na dziwaczne zachowania i stwarzane przez niego zagrożenie. Mimo wielu doświadczanych przez nie trudności, osoby chore na schizofrenię nie są szczególnie zagrażające. Agresja u osób chorych na schizofrenię pojawia się rzadko i tylko w czasie ostrych napadów choroby. Statystycznie bardziej zagrażające są osoby z diagnozą osobowości dyssocjalnej, posiadające niski próg frustracji lub też osoby będące pod wpływem różnego rodzaju substancji psychoaktywnych. Przypadków osób chorych na schizofrenię i nieleczonych jest bardzo mało a te, które odmawiają przyjmowania leków lub nie reagują na farmakoterapię  i w związku z tym mogą nieść ryzyko zagrożenia dla zdrowia własnego lub innych, przebywają na oddziałach dziennych szpitali psychiatrycznych.

Czym jest schizofrenia?

Schizofrenia jest jedną z najbardziej charakterystycznych  i rozpoznawalnych chorób psychicznych dla społeczeństwa. Jej istota opiera się na występowaniu zaburzeń myślenia i spostrzegania – czyli odbierania wrażeń, bodźców wzrokowych, czuciowych i słuchowych z otoczenia i ich interpretacji oraz niedostosowanym i spłyconym afekcie, czyli ekspresji emocji. Statystycznie zachorowalność na schizofrenię wynosi 1%. Częściej chorują na nią mężczyźni w przedziale wiekowym 18 – 22. U kobiet zwiększone ryzyko zachorowalności na schizofrenię występuje po 30 roku życia. Zanotowano również przypadki dzieci chorujących na schizofrenię, rokowania w tym przypadku są znacznie gorsze niż w przypadku zachorowalności osoby dorosłej, ponieważ posiadają one mniejsze zasoby pozwalające poprawnie interpretować zniekształcenia rzeczywistości wynikające z choroby.

Schizofrenia może mieć ostry lub łagodny (czyli postępujący) początek. Przebieg schizofrenii i występujące zaburzenia są bardzo indywidualne. Choroba o nagłym początku jest dość charakterystyczna ponieważ prowadzi do widocznej zmiany zachowania, w innym przypadku postępuje powoli i stopniowo, krok po kroku zmieniając zachowanie człowieka. Istnieje podział schizofrenii na schizofrenię o bardzo wczesnym (przed 13 rokiem życia), wczesnym (przed 18rokiem życia) i późnym początku (powyżej 40 i 60 roku życia).

Osoba cierpiąca na schizofrenię ma zachowaną świadomość i posiada sprawność intelektualną, jednak z czasem mogą powstawać u niej zaburzenia w sferze poznawczej. Zmiany te mogą objawiać się utratą poczucia indywidualności; brakiem poczucia sprawczości, utratą kontroli kierowania swoimi myślami i uczuciami. Chory może mieć wrażenie, że jego osobiste odczucia i myśli są odsłonięte, dostępne dla wszystkich innych ludzi. W związku z tym może pojawiać się poczucie bezradności oraz ciągłego zagrożenia.

Często towarzyszą temu omamy (zamiennie halucynacje – odbierane przez osobę chorą jako prawdziwe doznania zmysłowe, doznania pochodzące z jednego z narządów zmysłów niemające rzeczywistego bytu np. spostrzeganie postaci, której nie ma w rzeczywistości lub słyszenie jej głosu), które najczęściej są omamami słuchowymi, objawiającymi się w postaci komentarza do zachowań i myśli osoby chorej. Należą one do tak zwanych objawów pozytywnych schizofrenii, podobnie jak urojenia. Możliwe jest występowanie iluzji polegających na zniekształcaniu spostrzeżeń np. przekonanie o obecności osoby siedzącej na krześle podczas gdy wisi na nim tylko marynarka. Barwy i rzeczy mogą być postrzegane przez osoby chore jako nadmiernie żywe.

Zaburzenia myślenia w schizofrenii objawiają się w wypowiedziach, które są niezrozumiałe i wydają się nic nie znaczyć. Tak zwana “sałata słowna” przejawia się chaotycznością wypowiedzi, mieszaniem wielu, niemających ze sobą związku wątków, słów i wyrażeń. Częste są przerwy, dygresje a osoba chora może mieć poczucie, że jej myśli i wypowiedzi sterowane są przez czynniki zewnętrzne. Do zaburzeń myślenia należą również urojenia czyli fałszywe sądy, błędne przekonania odporne na argumentację mimo niezbitych dowodów na ich nieprawdziwość. Tego rodzaju zaburzenia treści myślenia występują w schizofrenii paranoidalnej i należą do objawów pozytywnych czyli wytwórczych. Nastrój chorego może być bardzo zmienny i nieadekwatny. Wymienione objawy nie muszą występować w każdym przypadku. Schizofrenia diagnozowana jest pod różnymi postaciami. Od najbardziej barwnej, której towarzyszą urojenia i omamy czyli schizofrenię paranoidalną, po taką, którą rozpoznaje się po wycofaniu z życia społecznego jako schizofrenię prostą. Przebieg tej choroby może się zmieniać; może występować jako epizod, mieć charakter ciągły lub postępujący czyli z niepozornego wycofania się z życia społecznego i zagłębiania we własny świat wewnętrzny rozwiną się omamy i urojenia.

Aby rozpoznać schizofrenię konieczne jest występowanie tych objawów przez minimum 1 miesiąc oraz konieczne jest występowanie objawów negatywnych którymi są; wycofanie z kontaktów społecznych, ubóstwo mowy, anhedonia czyli niezdolność do spontanicznego przeżywania emocji, apatia, nieuwaga, zobojętnienie, zubożenie mimiki często nazywane bladym afektem, trudność w komunikacji interpersonalnej.

Rodzaje schizofrenii:

Schizofrenia prosta:
Nie występują żadne objawy wytwórcze, urojenia czy omamy, obecne są znaczące objawy negatywne (przykłady powyżej). Bardzo często może przeradzać się w inną postać schizofrenii.

Schizofrenia paranoidalna:
Szczególnie charakterystyczne są omamy słuchowe czyli charakterystyczne głosy. Wrażenie śledzenia przez kogoś, przekonanie o tym, że informacje w mediach dotyczą osoby chorej. Mowa i emocje nie są zaburzone a zachowanie nie jest zdezorganizowane.

Schizofrenia hebefreniczna (zdezorganizowana):
Charakterystyczne jest zdezorganizowanie zachowanie. Nastrój jest obniżony, występują zaburzenia myślenia i emocjonalności wyższej.

Schizofrenia katatoniczna:
Osoba może przyjmować nawet przez kilka dni sztywną, tę samą pozycję ciała. Nie reaguje na otoczenie, ale może powtórzyć zasłyszane zdanie lub słowo. W niektórych przypadkach pacjenci mogą stawiać opór przed wykonaniem jakiejś czynności lub wykonać ją dokładnie odwrotnie. Osoby ze schizofrenią katatoniczną są narażone na niedożywienie, wyczerpanie oraz samookaleczenie.

Schizofrenia rezydualna:
Postać schizofrenii w której bardzo długo obecne są objawy negatywne oraz dziwaczność w zachowaniu, ekscentryczność zachowania i wypowiedzi. Urojenia, omamy lub są bardzo rzadkie lub nie występują wcale.

Schizofrenia niezróżnicowana:
Występują mieszane  objawy  wyżej wymienionych rodzajów schizofrenii, nie można ich opisać jako zdecydowanie charakterystycznych dla jednego z wymienionych rodzajów

Jakie jest ryzyko jej zachorowalności?

W przypadku schizofrenii bardzo duże znaczenie ma czynnik genetyczny, szacuje się, że jest to choroba dziedziczna w około 70%. Występuje częściej u osób, których matki w drugim trymestrze ciąży przechodziły infekcje wirusowe. Wpływ na rozwój choroby ma również nadmierny stres, urazy psychiczne wywołane przez ciężkie, traumatyczne sytuacje oraz nadużywanie substancji psychoaktywnych, które mogą stać się czynnikiem aktywizującym tę chorobę. Są to przypadki w których po zażyciu substancji psychoaktywnych pojawiają się halucynacje, z tą różnicą, że nie znikają bezpowrotnie mimo odstawienia tej substancji. Zachorowalność na schizofrenię zależy także od czynników rodzinnych; nieprawidłowe sposoby komunikowania się, bardzo silnie naładowane emocjonalnie i krytykujące, natarczywe i ingerujące, wywołujące poczucie winy – również mogą przyczynić się do rozwoju schizofrenii.

Osoby posiadające osobowość schizoidalną i schizotypową są znacznie bardziej narażone rozwój schizofrenii. W ich przypadku zażywanie substancji psychoaktywnych może znacznie przyspieszyć pojawienie się choroby.

Jak ją leczyć?

Celem leczenia jest złagodzenie objawów i zmniejszenie ryzyka wystąpienia ich nawrotów.

Głównym sposobem leczenia jest farmakoterapia (leki przeciwpsychotyczne) skupiona na leczeniu ostrych objawów psychotycznych oraz farmakoterapia podtrzymująca a także terapia elektrowstrząsowa, szczególnie w przypadkach lekoopornych. Dobór odpowiednich leków oraz rodzajów terapii następuje podczas hospitalizacji i diagnozy.

Zarówno chorym jak i ich rodzinom poleca się psychoedukację, która ma na celu dostarczenie informacji na temat choroby. Dzięki terapii indywidualnej, osoba chora może nauczyć się radzić sobie z objawami choroby oraz identyfikować sygnały świadczące o jej nawrotach. Pomocna jest również psychoterapia rodzinna, psychoterapia grupową a także terapie zajęciowe. Osoby lepiej funkcjonujące, których stan uległ poprawie lub nie był krytyczny, mogą uczęszczać na terapie i zajęcia na oddziale ambulatoryjnym.

Źródło obrazka: internet
Autor: Emilia Brodzik